130 total views,  1 views today

Türkiye’den bir eşitsizlik fotoğrafı daha: Yaşlanmadan ölenler!

Kayıhan Pala

Yeni açıklanan 2015 yılı ölüm istatistikleri Türkiye’nin eşitsizliklerle dolu karnesini bir kez daha gündeme getiriyor.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre 2015 yılında Türkiye’de 405.218 kişi yaşamını yitirmiş; bunlardan 183.272’si kadın ve geriye kalan 221.946’sı erkek[1]. Ölenlerin %30,35’ini 65 yaşını göremeden yaşamını yitirenler oluşturuyor.

Her ölüm erkendir aslında, insana yaşamak yakışır. Ancak yaşlanamadan yaşamını yitirenler, canımızı bir başka acıtır. Bu nedenle tıbbın temel iki amacı yaşam süresini ve yaşam süresi içerisindeki sağlıklı geçen süreyi eşitçe uzatmak olarak tanımlanır. Temel amaç, herkesin belli bir yaşa kadar sağlıklı yaşayabilmesini sağlamaktır. Bu nedenle de tıp bebek ve çocuk ölümlerinde olduğu gibi yaşlanamadan ölenleri engellemek için özel bir çaba harcar.

Erken ölümlerin önlenmesi, ölümün yılına ve nedenine bağlı olarak uygulamaya konulacak çok sektörlü politikalarla ilişkilidir. Örneğin sağlık personeli eliyle gerçekleştirilen doğumların artması, doğuma bağlı erken ölümleri büyük ölçüde önleyebilirken; hava kirliliği nedeniyle akciğer kanserine yakalananların erken ölümlerinin önlenmesinde sağlık hizmetlerinin etkisi söz konusu değildir. Dolayısıyla erken ölümleri önlemede tıbbın alabileceği rol sınırlıdır. Erken ölümler ancak eğitim, iş, gelir dağılımı, istihdam, barınma, beslenme, toplumsal cinsiyet gibi sağlığın sosyal belirleyicileri üzerinden önlenebilir.

Genel olarak doğumda beklenen yaşam ümidinden önce yaşamını yitirenler “erken ölüm” olarak tanımlanmaktadır. Doğumda beklenen yaşam ümidi kişinin doğduktan sonra, eğer yaşadığı toplumdaki güncel ölüm eğilimi benzer bir biçimde sürerse, ortalama olarak kaç yıl yaşamasının beklendiğini gösteren önemli bir sağlık durumu göstergesidir. Ülkelere göre önemli farklılıklar göstermektedir.

“Erken ölüm” tanımı bazı ülkelerde 70 bazı ülkelerde ise 75 yaşından önce yaşamını yitirenler için kullanılmaktadır. Biz ülkemizde doğumda beklenen yaşam ümidinin batı toplumlarından düşük olduğunu da göz önüne alarak erken ölümler için “65 yaşını göremeden ölenler” tanımını kullanabiliriz.

TÜİK 2015 ölüm istatistiklerinde erken ölümlerde iller arasındaki farklılık dikkati çekiyor. Genç yaşta yaşamını yitirenler bazı illerde çok azken, bazı illerde yüksek oranlar hemen göze çarpıyor. Örneğin Kastamonu, Çankırı ve Sinop’ta erken ölümler tüm ölenler içerisinde %20’nin altında iken; Van, Hakkari, Şanlıurfa ve Şırnak’ta ölenlerin yarısından fazlasını erken ölümler oluşturuyor.

İL Yaşlanmadan ölenler (%)
TRC33  Şırnak 57,08
TRB24  Hakkari 56,37
TRC21  Şanlıurfa 52,95
TRB21  Van 50,28
TRA21  Ağrı 48,80
TRB23  Bitlis 45,74
TRB22  Muş 45,00
TRC22  Diyarbakır 44,15
TRC32  Batman 43,34
TRC34  Siirt 42,68
TRC11  Gaziantep 42,17
TRC31  Mardin 40,65
TRC13  Kilis 37,09
TRA23  Iğdır 36,88
TR621  Adana 36,67
TRB13  Bingöl 35,82
TR631  Hatay 35,31
TR633  Osmaniye 34,97
 TR100 İstanbul 34,39
TR622  Mersin 34,08
TR611  Antalya 33,96
TR421  Kocaeli 33,25
TR632  Kahramanmaraş 32,35
TR211  Tekirdağ 32,08
TRC12  Adıyaman 32,02
TRA22  Kars 31,89
 TR510 Ankara 30,88
TR721  Kayseri 30,35
TR422  Sakarya 29,79
TRA11  Erzurum 29,58
TR712  Aksaray 29,35
TR411  Bursa 28,71
TR423  Düzce 28,57
TR521  Konya 28,41
TR212  Edirne 28,16
TR811  Zonguldak 28,01
 TR310 İzmir 27,79
TR831  Samsun 27,46
TR522  Karaman 27,36
TRB12  Elazığ 27,10
TRA24  Ardahan 27,06
TR412  Eskişehir 26,64
TR713  Niğde 26,64
TR714  Nevşehir 26,52
TRB11  Malatya 26,48
TR425  Yalova 26,27
TR331  Manisa 26,16
TR323  Muğla 26,11
TR711  Kırıkkale 25,84
TR213  Kırklareli 25,74
TR321  Aydın 25,74
TR322  Denizli 25,74
TR904  Rize 25,49
TR332  Afyonkarahisar 25,08
TR715  Kırşehir 24,88
TR413  Bilecik 24,51
TR723  Yozgat 24,26
TR832  Tokat 24,16
TR834  Amasya 23,51
TR221  Balıkesir 23,42
TR334  Uşak 23,38
TR333  Kütahya 23,31
TR722  Sivas 23,29
TR902  Ordu 22,85
TR812  Karabük 22,07
TR813  Bartın 21,99
TRA13  Bayburt 21,96
TR222  Çanakkale 21,91
TR612  Isparta 21,89
TR901  Trabzon 21,82
TR424  Bolu 21,77
TRB14  Tunceli 21,57
TR833  Çorum 20,98
TRA12  Erzincan 20,85
TR905  Artvin 20,82
TR903  Giresun 20,69
TR906  Gümüşhane 20,31
TR613  Burdur 20,08
TR823  Sinop 19,77
TR822  Çankırı 19,63
TR821  Kastamonu 18,80

Türkiye’de erken ölümlerin illere göre farklılığının epidemiyolojik ölçütlere göre ayrıntılı olarak incelenmesi gerekiyor.

Şırnak’ta sevdiklerini erken yaşta yitirip “Niye Kastamonu’da yaşayanlar bu acıları bizim kadar yaşamıyor” diye soranlara “Hepimiz aynı ülkede eşit koşullarda yaşıyoruz” yanıtını verebilecek olan var mı?

[1] TÜİK Ölüm İstatistikleri, 2015 http://www.tuik.gov.tr/PreHaberBultenleri.do?id=21522

admin

Yorum Yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir